TARLADAN RAFA: YAŞ SEBZE VE MEYVEDE FİYATIN GERÇEK YOLCULUĞU

Bir soruşturmadan daha büyük bir soru: Türkiye'de sebze ve meyvenin fiyatını gerçekte kim belirliyor?

Ayhan Kızıltan, 26.09.2026

Son günlerde yaş sebze ve meyve sektörüne yönelik yürütülen geniş kapsamlı soruşturma, kamuoyunun dikkatini yıllardır tartışılan önemli bir konuya yeniden çevirdi:

Tarlada ya da bahçede çok daha düşük bir bedelle satılan bir ürün, tüketicinin önüne gelinceye kadar neden birkaç kat pahalanıyor?

Bu sorunun yanıtı önemlidir.

Çünkü mesele yalnızca birkaç şirketin, birkaç tüccarın veya birkaç ihracatçının meselesi değildir.

Yaş sebze ve meyve sektörü, üreticiden başlayıp tüketicinin sofrasına kadar uzanan, çok sayıda aktörün yer aldığı karmaşık bir üretim, ticaret, lojistik ve dağıtım sistemidir.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında Mersin Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Sefa Çakır'ın da aralarında bulunduğu bazı sektör temsilcilerinin tutuklanması, doğal olarak Mersin kamuoyunda da geniş yankı uyandırdı. Hakan Sefa Çakır, tutuklama sonrasında yaptığı açıklamada hakkındaki suçlamaları kabul etmediğini ve yargı sürecine güvendiğini belirtti.

Ancak burada çok önemli bir ilkeyi başlangıçta hatırlatmak gerekir:

SORUŞTURMA GEÇİRMEK SUÇLU OLMAK DEMEK DEĞİLDİR. TUTUKLAMA DA MAHKUMİYET DEĞİLDİR.

Kimin suçlu olduğuna, hangi fiilin suç oluşturduğuna ve delillerin yeterli olup olmadığına bağımsız yargı karar verecektir.

Türkiye'de sıkça karşılaştığımız, mahkemeden önce kamuoyunun hüküm vermesi alışkanlığından özellikle kaçınmak gerekir.

Benim burada yapmak istediğim, soruşturmada adı geçen kişileri suçlu ya da suçsuz ilan etmek değildir.

Benim sormak istediğim soru, yaş sebze ve meyve sektöründeki fiyat oluşumunun gerçekten nasıl araştırılması gerektiğidir.

YAKLAŞAN ODA SEÇİMLERİ AÇISINDAN DA DÜŞÜNDÜRÜCÜ BİR DURUM VAR

Meselenin bir de yaklaşan meslek odası seçimleri bakımından düşündürücü yönü bulunuyor.

Hakan Sefa Çakır, soruşturmadan önce Mersin Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığına yeniden aday olmuştur; birçok sektörün temsilcileriyle seçimler için çalışmaya başlamıştı. MTSO'nun 3 Ekim 2026'da yapılacağı duyurulan seçimlerine çok kısa bir süre kalmış durumda.

Erdemli Ticaret ve Sanayi Odasında ise Murat Topal, Yönetim Kurulu Başkanlığına adaylığını kamuoyuna açıklamış durumda. Topal'ın da aynı soruşturma kapsamında tutuklandığı bildirildi.

Bir oda üyesi ve geçmişte Mersin Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı yapmış biri olarak akla şu sorunun gelmemesi mümkün değil:

Ya bu insanlar ileride haklarındaki suçlamalardan beraat ederlerse ne olacak?

Tutuklu olmaları nedeniyle seçim çalışmalarına katılamaz, üyeleriyle görüşemez veya seçim sürecinin içinde fiilen bulunamazlarsa ve daha sonra haklarındaki suçlamalar kanıtlanamazsa, ortaya çıkan kayıp nasıl telafi edilecek?

Bu soruyu sormak herhangi bir adayı desteklemek veya soruşturmanın sonucuna ilişkin peşinen hüküm vermek değildir.

Burada üzerinde durduğum konu daha temel bir hukuk meselesidir:

Masumiyet karinesi yalnızca teorik bir hukuk ilkesi değildir. İnsanların ticari, mesleki ve demokratik hayatlarında gerçek sonuçları olan bir güvencedir.

Elbette soruşturma makamları görevlerini yapacak, varsa suç oluşturan fiilleri ortaya çıkaracak, yargı da kararını verecektir.

Ama şu soruyu sormak da yurttaşın hakkıdır:

Henüz haklarında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunmayan kişilerin, birkaç gün sonra yapılacak meslek kuruluşu seçimlerindeki hak ve imkanları bakımından telafisi mümkün olmayabilecek sonuçlar ortaya çıkıyorsa, bunun da hukuk devleti ilkeleri içinde tartışılması gerekmez mi?

Bu soru bugün Hakan Sefa Çakır'ın veya Murat Topal'ın sorunu gibi görünebilir.

Yarın herhangi bir adayın, iş insanının veya yurttaşın sorunu olabilir.

SORUŞTURMADA NE İDDİA EDİLİYOR?

Adalet Bakanlığının 15 Eylül 2026 tarihli resmî açıklamasına göre soruşturma kapsamında Ticaret Bakanlığından Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığından Çiftçi Kayıt Sistemi verileri alınmış, Vergi Denetim Kurulunca kapsamlı bir rapor hazırlanmış ve yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvurulmuştur.

Soruşturma makamlarının açıklamasına göre bazı büyük tedarikçi firmaların;

ürün arzını olduğundan düşük gösterdikleri,

maliyetleri gerçeğinden yüksek gösterdikleri,

gerçeğe aykırı müstahsil makbuzları düzenledikleri

ve bu yöntemlerle fiyatları yukarı yönlü etkiledikleri iddia edilmektedir. Soruşturma fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu'na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanması iddialarını kapsıyor. Bunların şu aşamada soruşturma makamlarının iddiaları olduğunu ve kesinleşmiş mahkeme hükümleri olmadığını özellikle belirtmek gerekir.

İddialar ciddidir.

Varsa usulsüzlükler elbette ortaya çıkarılmalıdır.

Ancak tam da burada asıl tartışmamız gereken konu başlıyor.

YAŞ SEBZE VE MEYVE SEKTÖRÜ YALNIZCA İHRACATÇILARDAN VEYA BÜYÜK TEDARİKÇİLERDEN OLUŞMUYOR

Bir domatesin, limonun, portakalın veya biberin tarladan market rafına ulaşması uzun bir ticaret zincirinin sonucudur.

Bu zincirde;

üretici,

ürünü üreticiden satın alan tüccar,

toplayıcı,

hal komisyoncusu,

sevkiyatçı,

paketleme tesisi,

soğuk hava deposu,

toptancı,

dağıtıcı,

ihracatçı,

sebze ve meyve işleyen sanayi kuruluşu,

market zinciri,

manav,

pazarcı

ve başka aracılar yer alabilir.

Ticaret Bakanlığının Hal Kayıt Sistemi tanımlarında da sanayiciler, ihracatçılar, ithalatçılar, üretici örgütleri, komisyoncular, tüccarlar ve üreticiden doğrudan ürün temin eden perakendeciler sistemin aktörleri arasında sayılmaktadır.

Dolayısıyla tüketicinin ödediği nihai fiyatı araştırıyorsak yalnızca zincirin belirli bir halkasına bakmak yeterli değildir.

Tarladan Rafa Bütün Zinciri Görmek Zorundayız.

BU SEKTÖRÜN YALNIZ SORUŞTURMASINI DEĞİL, GELECEĞİNİ DE KONUŞMALIYIZ

Burada başka bir gerçeği de gözden kaçırmamalıyız.

Yaş sebze ve meyve üreticisi bugün zor durumdadır.

Üretim maliyetleri, işçilik, gübre, ilaç, enerji, sulama, ambalaj ve nakliye giderleri üreticinin üzerindeki baskıyı artırıyor.

Üretici çoğu zaman ürününün satış fiyatını kendisi belirleyemiyor.

Bir tarafta yükselen maliyetler, diğer tarafta piyasanın belirsizliği var.

Üstelik sektör bu soruşturmadan önce de rahat değildi.

Hem yurt içi piyasada hem de ihracat pazarlarında ciddi sorunlar vardı.

Son günlerde üreticisinden tüccarına, komisyoncusundan ihracatçısına kadar sektörün farklı kesimlerinden beni arayanlar oluyor.

İnsanlar yalnız yürütülen soruşturmayı konuşmuyor.

Sektörün bundan sonra nereye gideceğini de soruyorlar.

Kaygıyı yalnız soruşturma kapsamında adı geçen firmalar taşımıyor.

Sektörün çok farklı kesimlerinde geleceğe ilişkin ciddi bir belirsizlik hissediliyor.

Bunu görmezden gelemeyiz.

Yaş sebze ve meyve sektörü birkaç şirketin ticari faaliyet alanından ibaret değildir.

Üreticisiyle, tarım işçisiyle, tüccarıyla, komisyoncusuyla, nakliyecisiyle, ambalajcısıyla, ihracatçısıyla, depocusuyla, limanıyla ve lojistik sektörüyle birlikte düşünüldüğünde;

TÜRKİYE EKONOMİSİNİN CAN DAMARLARINDAN BİRİDİR.

Mersin açısından ise önemi çok daha büyüktür.

Bu nedenle yapılması gereken yalnızca varsa usulsüzlükleri tespit edip cezalandırmak değildir.

Sektörün tamamını masaya yatırmak gerekir.

Üretici neden yeterince kazanamıyor?

Tüketici neden pahalı ürün satın alıyor?

Aradaki fiyat farkı nerede oluşuyor?

Hangi aracılar gerçekten gerekli?

Hangi aşamalar ürüne gerçek değer katıyor?

Hangi aşamalarda verimsizlik ortaya çıkıyor?

İhracatçı dış pazarlarda neden zorlanıyor?

Üretim planlaması neden sağlıklı yapılamıyor?

Ürün bolluğunda üretici zarar ederken birkaç ay sonra tüketici neden aynı ürünü çok yüksek fiyatlarla almak zorunda kalıyor?

Soğuk zincir, depolama ve lojistik altyapısı yeterli mi?

Üretici neden yeterince örgütlü değil?

Bunların tamamı aynı sistemin sorularıdır.

ÜRÜNÜN HALE GİRMESİ İLE HAL KAYIT SİSTEMİNE GİRMESİ AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Bu noktada kamuoyunda sıkça karıştırılan bir konuyu da açıklığa kavuşturmak gerekir.

Bir tüccar üreticinin bahçesindeki ürünü satın alabilir.

Hasadı kendisi yaptırabilir.

Kasalarını temin edebilir.

Ürünü kamyonlara yükleyebilir.

Sonra bu malı doğrudan;

bir market zincirine,

bir ihracatçıya,

bir fabrikaya,

bir başka tüccara

veya bir dağıtım merkezine gönderebilir.

Bu ürünün fiziksel olarak mutlaka toptancı haline girmesi gerekmez.

Ancak mevzuat kapsamındaki alım, satım ve sevk işlemleri Hal Kayıt Sisteminin bildirim kurallarına tabidir.

Ticaret Bakanlığı HKS'yi açıkça bir “bildirim modeli” olarak tanımlıyor. Bildirim miktarı veya üzerindeki sebze ve meyvenin üretildiği yerden sevkinden önce sisteme beyan edilmesi gerekiyor. Toptancı hali dışında faaliyet gösteren tüccar, komisyoncu, ihracatçı, sanayici ve diğer bildirimciler de sistem kapsamındadır.

Dolayısıyla şu ayrımı yapmak gerekir:

“Ürün hale girmedi” başka bir şeydir.

“Ürün HKS dışında kaldı” başka bir şeydir.

Bu ayrım fiyat oluşumunun izlenmesi açısından son derece önemlidir.

İHRACAT İLE FİYAT MANİPÜLASYONU AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Soruşturmanın kamuoyunda tartışılan yönlerinden biri de ihracatçı firmaların durumudur.

Burada kavramları birbirinden ayırmak gerekir.

Bir ürün büyük miktarda ihraç edilirse iç piyasada kalan arz azalabilir.

Talep aynı kalırken arz azalırsa iç piyasa fiyatının yükselmesi mümkündür.

Dolayısıyla ihracatın yurt içi fiyatlar üzerinde dolaylı ekonomik etkisi olabilir.

Ancak bundan otomatik olarak;

“İhracat yapan firma yurt içi fiyatlarını manipüle ediyor”

sonucu çıkarılamaz.

İhracat Türkiye'nin teşvik ettiği ekonomik faaliyetlerden biridir.

Bir ihracatçının dünya pazarında müşteri bulması ve ürün ihraç etmesi kendi başına bir manipülasyon değildir.

Burada iki kavramı birbirinden ayırmalıyız:

FİYATI ETKİLEMEK

Arz ve talep koşullarının doğal ekonomik sonucudur.

FİYATI MANİPÜLE ETMEK

Gerçeğe aykırı belge düzenlemek, yapay maliyet yaratmak, danışıklı hareket etmek, arzı bilinçli biçimde farklı göstermek veya benzeri davranışların somut delillerle ortaya konulmasını gerektiren farklı bir iddiadır.

Bu iki kavramın birbirine karıştırılmaması gerekir.

ASIL SORU: TARLADA 10 LİRA OLAN ÜRÜN RAFTA NASIL 100 LİRA OLUYOR?

Benim yıllardır üzerinde durduğum konu tam olarak burada başlıyor.

Geçmişte TOBB'un geniş katılımlı bir çevrimiçi toplantısında dönemin Hazine ve Maliye Bakanına da bu düşüncemi aktarmıştım.

Kamuoyunda sık sık şu cümleyi duyuyoruz:

“Tarlada 10 lira olan ürün market rafında 100 lira.”

Sonra herkes son halkaya bakıyor.

Market suçlanıyor.

Tüccar suçlanıyor.

Komisyoncu suçlanıyor.

İhracatçı suçlanıyor.

Ben ise başka bir yöntem öneriyorum.

ÜRÜNÜN MALİ VE FİZİKSEL YOLCULUĞUNU BAŞTAN SONA İZLEYELİM.

Önce marketin ürünü kaç liraya satın aldığına bakalım.

Diyelim ki raf fiyatı 100 TL.

Market bu ürünü 92 TL'ye satın almışsa, araştırılacak asıl büyük fiyat farkı yalnızca 92 ile 100 TL arasındaki bölüm değildir.

Asıl soru şudur:

ÜRETİCİDEN 10 TL'YE ÇIKAN ÜRÜN, MARKETİN KAPISINA NASIL 92 TL'YE GELDİ?

Bu sorunun cevabı bütün ara işlemlerde saklıdır.

Örneğin zincir şöyle olabilir:

Üretici: 10 TL

Tüccar A: 18 TL

Firma B: 31 TL

Firma C: 48 TL

Dağıtıcı: 70 TL

Market alış fiyatı: 92 TL

Market raf fiyatı: 100 TL

Bu yalnızca yöntemi anlatmak için kurulmuş varsayımsal bir örnektir.

Burada araştırılması gereken ilk konu 92 TL ile 100 TL arasındaki farktan önce;

10 TL'NİN NASIL 18, 31, 48, 70 VE SONUNDA 92 TL OLDUĞUDUR.

İşte tarladan rafa fiyat bilmecesinin düğümü burada çözülebilir.

HER FATURA GERÇEK BİR EKONOMİK İŞLEMİ Mİ TEMSİL EDİYOR?

Elbette zincirde bulunan her şirket gereksiz değildir.

Hasat yapılır.

İşçilik vardır.

Kasa gerekir.

Ambalaj gerekir.

Nakliye yapılır.

Fire oluşur.

Ürün seçilir.

Sınıflandırılır.

Paketlenir.

Soğutulur.

Depolanır.

Finansman maliyetleri vardır.

Komisyonlar vardır.

Bütün bunların gerçek ekonomik karşılığı bulunmaktadır.

Fakat her ara faturanın karşılığında gerçek bir mal hareketinin veya gerçek bir ekonomik hizmetin bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Örneğin bir ürün kağıt üzerinde birkaç firmaya satılıp aynı yerde duruyorsa şu soruyu sormak gerekir:

Bu işlemler neden yapılmıştır?

Her aşamada şu sorular sorulmalıdır:

Mal gerçekten el değiştirdi mi?

Ürün fiziksel olarak nereye gitti?

Faturayı düzenleyen firma ürüne hangi değeri kattı?

Bu firmanın gerçek maliyeti neydi?

Ne kadar ticari kazanç sağladı?

Aynı ürün neden birden fazla şirketten geçti?

Bu şirketler arasında ortaklık veya ekonomik bağlantı var mı?

Fiyat artışının gerçek ekonomik gerekçesi bulunuyor mu?

Bu sorular yanıtlanabilirse;

“Tarlada 10 lira, markette 100 lira”

cümlesi bir slogan olmaktan çıkar ve ölçülebilir bir ekonomik analize dönüşür.

DEVLETİN ELİNDE BU ANALİZİ YAPABİLECEK VERİLER BULUNUYOR

Bugün Türkiye'de ürünün yolculuğuna ilişkin farklı sistemlerde önemli kayıtlar oluşmaktadır.

Çiftçi Kayıt Sistemi - ÇKS

Üreticinin ve üretimin kaynağına ilişkin bilgi sağlar.

ÇKS’de de sıkıntılı bir durum var. Örneğin, baba ÇKS’ye kayıtlı; ancak baba öldükten sonra varisler veraset intikali yaptırmıyorlar. Dolayısıyla ÇKS kaydı ölen babanın üzerinde kalıyor. Doğal olarak Müstahsil Makbuzu da ÇKS’de kim kayıtlı ise onun adına düzenleniyor.

Hal Kayıt Sistemi

Sebze ve meyvenin miktarı, fiyatı, alıcısı, satıcısı ve işlem hacimleri hakkında veri üretmek amacıyla oluşturulmuştur. Ticaret Bakanlığı sistemin temel amacını sebze ve meyve ticaretinin merkezi olarak izlenebilmesi ve işlemlerin kayıt altına alınması şeklinde açıklıyor.

Müstahsil makbuzu

Üreticiden yapılan alımın mali kaydını oluşturur.

e-Fatura

Şirketler arasındaki satış hareketlerini gösterir.

e-İrsaliye

Malın sevkine ilişkin iz bırakır.

Banka hareketleri

Fiilen yapılan ödemenin kontrolüne imkan verir.

O halde yapılması gereken açıktır:

ÜRÜNÜN FİZİKSEL İZİ İLE PARANIN VE BELGENİN İZİ EŞLEŞTİRİLMELİDİR.

Örneğin belirli bir tarihte Mersin'de üretilen bir limon partisinin;

hangi üreticiden çıktığı,

kaç kilogram olduğu,

üreticiye gerçekte kaç lira ödendiği,

müstahsil makbuzunda hangi fiyatın yazdığı,

HKS'ye hangi miktar ve bedelin bildirildiği,

ilk alıcının kim olduğu,

ürünün nereye sevk edildiği,

ikinci satışın kime ve kaç liradan yapıldığı,

kaç farklı şirketten geçtiği,

marketin ürünü kaç liraya aldığı

ve

tüketiciye hangi fiyattan sattığı

tek bir zincir üzerinde görülmelidir.

Böyle yapılırsa fiyatın nerede ve neden arttığını anlamak mümkün olur.

PEKİ NEDEN BU FİRMALAR?

Bugünkü soruşturma açısından benim cevaplanmasını önemli gördüğüm bir soru daha var.

Yaş sebze ve meyve ticaretinde Türkiye genelinde çok sayıda büyük, orta ve küçük firma aynı ticari sistem içinde çalışmaktadır.

Üreticiden mal alan çok sayıda tüccar vardır.

Komisyoncular vardır.

Büyük dağıtıcılar vardır.

İhracatçılar vardır.

Market tedarikçileri vardır.

Aynı ticari sistemin içerisinde faaliyet gösteren çok sayıda işletme bulunmaktadır.

O halde şu sorunun yanıtı kamuoyu bakımından önemlidir:

SORUŞTURMA KAPSAMINA ALINAN FİRMALAR HANGİ OBJEKTİF KRİTERLERE GÖRE SEÇİLMİŞTİR?

Adalet Bakanlığının resmî açıklamasında 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildiği, HKS ve ÇKS verilerinin incelendiği, VDK tarafından kapsamlı rapor hazırlandığı ve 1.029 çiftçinin beyanının alındığı belirtiliyor.

Ancak kamuoyuna açıklanan metinde, bu 41 firmanın sektör içindeki diğer firmalardan hangi objektif risk kriterleriyle ayrıştırıldığı ayrıntılı olarak açıklanmıyor.

Dolayısıyla sormamız gereken önemli bir soru şudur:

Sektörün tamamı aynı kriterlerle tarandı ve bu firmalar sonuçta mı ortaya çıktı?

Yoksa;

önceden belirlenen firmalar üzerinde inceleme yapıldı ve bulgular bu firmalar üzerinden mi elde edildi?

Bu ikisi aynı şey değildir.

Eğer bütün sektör belirli risk kriterleriyle tarandıysa ve bu şirketler veriler nedeniyle ayrıştıysa, bunun açıklanması soruşturmaya ilişkin kamuoyu güvenini de artıracaktır.

Ancak benzer faaliyetleri sürdüren başka şirketler bulunmasına rağmen yalnızca bazı şirketler incelendiyse;

“Neden bunlar?”

sorusu doğal olarak gündeme gelir.

Bu soruyu sormak soruşturmada bulunan kişilerin suçsuz olduğunu iddia etmek değildir.

Aynı şekilde diğer şirketlerin suçlu olduğunu da söylemek değildir.

BU, EŞİT VE OBJEKTİF DENETİM TALEBİDİR.

SORUŞTURMA ŞİRKETLERDEN ÇOK İŞLEM ZİNCİRİNE ODAKLANMALI

Bana göre yaş sebze ve meyve fiyatlarının yapay biçimde yükseltilip yükseltilmediğini anlamanın en doğru yolu, yalnızca şirket isimlerinden hareket etmek değildir.

İşlem ağını takip etmektir.

Üreticiden başlayalım.

Ürünü takip edelim.

Parayı takip edelim.

Belgeyi takip edelim.

Sonunda market rafına ulaşalım.

Zincir şöyle okunmalıdır:

ÜRETİCİ

Gerçek üretim miktarı nedir?

Gerçek satış fiyatı nedir?

↓

TÜCCAR

Gerçek alış bedeli nedir?

Üreticiye gerçekte ne ödenmiştir?

↓

HAL / KOMİSYONCU

Ürün hangi fiyatla işlem görmüştür?

Komisyon ve diğer giderler nedir?

↓

PAKETLEME / DEPOLAMA / LOJİSTİK

Ürüne hangi hizmet eklenmiştir?

Gerçek maliyet nedir?

↓

TOPTANCI / DAĞITICI

Kaça almıştır?

Kaça satmıştır?

Aradaki farkın gerekçesi nedir?

↓

MARKET

Ürünü kaç liraya satın almıştır?

Tüketiciye kaç liraya satmıştır?

↓

TÜKETİCİ

Nihai fiyat nedir?

Ve zincirin her halkasında aynı soru sorulmalıdır:

“BU AŞAMADA ÜRÜNE GERÇEKTEN HANGİ DEĞER EKLENDİ VE FİYATA KAÇ LİRA EKLENDİ?”

Bu sorunun cevabı alınmadan yaş sebze ve meyve fiyatlarının gerçek yapısını anlayamayız.

TÜRKİYE'NİN İHTİYACI YALNIZCA DENETİM DEĞİL, YENİ BİR SEKTÖR MİMARİSİDİR

Denetim elbette gereklidir.

Kayıt dışılıkla mücadele edilmelidir.

Gerçeğe aykırı belge varsa ortaya çıkarılmalıdır.

Yapay işlem zincirleri varsa bulunmalıdır.

Fiyatı hukuka aykırı biçimde etkileyen yapılar varsa bunlarla mücadele edilmelidir.

Ama bunlar tek başına yeterli değildir.

TÜRKİYE YAŞ SEBZE VE MEYVE SEKTÖRÜNÜ ÜRETİMDEN TÜKETİME KADAR YENİDEN ELE ALMAK ZORUNDADIR.

Üretim planlaması,

ürün deseni,

üretici örgütlenmesi,

hal sistemi,

Hal Kayıt Sistemi,

lojistik,

soğuk zincir,

depolama,

paketleme,

iç piyasa dağıtımı,

perakende

ve

ihracat politikaları

birbirinden bağımsız başlıklar olarak değil;

tek bir değer zincirinin parçaları olarak değerlendirilmelidir.

Amaç yalnız bugünkü sorunları çözmek olmamalıdır.

Öyle bir sistem kurulmalıdır ki;

üretici piyasa dalgalanmaları karşısında ezilmesin,

tüketici aşırı fiyatlarla karşılaşmasın,

ticaretini dürüstçe yapan tüccar ve komisyoncu zan altında kalmasın,

ihracatçı uluslararası pazarlarda rekabet gücünü kaybetmesin

ve

devlet ürünün tarladan rafa bütün yolculuğunu gerçek zamanlı ve şeffaf biçimde izleyebilsin.

Türkiye'nin yaş sebze ve meyve sektörü günlük krizlerle yönetilen kırılgan bir yapı olmaktan çıkarılmalıdır.

KOLAYCA SARSILAMAYACAK KADAR SAĞLAM, ŞEFFAF, İZLENEBİLİR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR BİR SİSTEM KURULMALIDIR.

SONUÇ: KİŞİLERİ DEĞİL, GERÇEĞİ ARAYALIM

Bugün yapılması gereken, soruşturmada adı geçen insanları kamuoyu önünde peşinen mahkum etmek değildir.

Aynı şekilde hiçbir inceleme yapılmadan peşinen aklamak da değildir.

Yapılması gereken gerçeği bulmaktır.

Bunun yolu da tarladan başlayıp market rafına kadar bütün sistemi aydınlatmaktan geçiyor.

HKS kayıtları,

ÇKS kayıtları,

müstahsil makbuzları,

e-Faturalar,

e-İrsaliyeler,

banka hareketleri

ve

gerçek mal hareketleri

birbiriyle eşleştirilmelidir.

Her ara işlem için;

“Bu ürün burada neden bulundu?”

“Bu firma ürüne ne kattı?”

“Kaça aldı, kaça sattı?”

“Mal gerçekten buradan geçti mi?”

“Fatura gerçek ekonomik işlemi mi temsil ediyor?”

soruları sorulmalıdır.

Böyle yapılırsa varsa gerçek suçlular ortaya çıkar.

Usulsüzlüğü bulunmayan şirketlerin üzerindeki kuşkular da ortadan kalkar.

Üreticinin hakkı korunur.

Tüketicinin neden yüksek fiyat ödediği anlaşılır.

Ve belki Türkiye yıllardır tartıştığı şu soruya ilk kez somut, bilimsel ve belgelere dayalı bir yanıt verebilir:

TARLADA 10 LİRA OLAN ÜRÜN RAFTA NEDEN 100 LİRA?

Bu sorunun yanıtını sloganlarda değil;

ürünün izinde,

malın hareketinde,

Hal Kayıt Sisteminde,

müstahsil makbuzunda,

faturada,

irsaliyede

ve en önemlisi;

PARANIN İZİNDE

aramalıyız.

Kamuoyunun ihtiyacı peşin hüküm değil, gerçektir.

Gerçek ise ancak tarladan rafa bütün zincir aydınlatıldığında ortaya çıkacaktır.